BalkanIstorijaPreporučeno

Srbske Plemićke Porodice: Dejanovići-Dragaši

Dejanovići ili Dragaši su bili srpska srednjovekovna vlastelinska porodica koja je u drugoj polovini 14. veka upravljala prostorom oko tromeđe današnjih republika Srbije, Bugarske i Makedonije. Njen rodonačelnik je bio sevastokrator Dejan koji je bio oženjen rođenom sestrom cara Dušana, Teodorom (u monaštvu Evdokija) i koji je upravljao župama Žegligovo i Preševo.


Tokom vladavine cara Uroša (1355—1371), od koga je dobio titulu despota i posle smrti Jovana Olivera proširio je svoje prostore na oblasti oko Velbužda i Radomira.
Posle njegove smrti ga nasleđuju sinovi despot Jovan Dragaš i gospodin Konstantin Dragaš koji su zajednički upravljali njihovim posedom koji su proširili tako da je obuhvatao široku oblast od Vranja i Preševa do Radomira i na jug do Štipa, Radovišta i Strumice.

Posle Maričke bitke 1371. godine su postali vazali Osmanskog carstva, a posle Jovanove smrti 1377. ili 1378. godine Konstantin nastavlja da upravlja svojim oblastima u sklopu Osmanskog carstva. On je svoju ćerku Jelenu iz prvog braka udao za vizantijskog cara Manojla II Paleologa i u tom braku se se rodili poslednji vizantijski carevi Jovan VIII i Konstantin XI.

Poslednji vizantijski car Konstantin XI, koji je junački poginuo prilikom pokušaja odbrane Carigrada od Osmanlija 1453. godine, je bio poznat pod prezimenom svoje majke Dragaš koje je nosio.


PRINCEZA Jelena Dejanović Dragaš

PRINCEZA Jelena Dejanović Dragaš rođena je 1364. godine u braku vlastelina Konstantina Dejanovića s nepoznatom vlastelinkom koja je rano posle Jeleninog rođenja umrla, te je njen odgoj i vaspitanje otac poverio svojoj majci Teodori, koja je bila rođena sestra srpskog cara Dušana. Detinjstvo je provela u utvrđenom gradu Velbuždu pokraj reke Strume, gde se u to vreme nalazio dvor braće Dejanovića, Jovana i Konstantina. Njihov otac, sevastokrator (visoki državni dostojanstvenik) Dejan, gospodar severoistočne Makedonije, bio je jedan od najuglednijih velmoža iz vremena cara Dušana, kome je car, osim visoke titule, dao i ruku svoje najmlađe polusestre.

O POJEDINOSTIMA Jeleninog odgoja i školovanja ne postoje skoro nikakvi pisani podaci, sem beleški da je o njoj, osim njene bake Teodore, brinula i sluškinja sasko-ugarskog porekla, Stela, koja je isto bila siroče odraslo među poslugom na vlasteoskom dvoru Dejanovića i koja joj je bila skoro majčinski odana. Jelenino rano školovanje je verovatno bilo slično onome kroz koje su prolazila i ostala ženska vlasteoska deca na srpskim dvorovima tog doba.

Rano je naučila da čita, piše i veze, a baka ju je podučavala i osnovama grčkog jezika, jer je Teodora, posle smrti svog oca kralja Stefana Dečanskog, dugo godina živela sa svojom majkom Marijom, koja je bila Grkinja iz pobočne linije carskog roda Paleologa. Pismenosti ju je podučavao i duhovnik inok Kirilo Svetogorac, koga je pri povratku u rodni kraj posle trideset godina isihatskog isposničkog života na Svetoj Gori, njena baka zadržala u Velbuždu da Jeleni bude učitelj i ispovednik.


U PRVOJ deceniji turskog vazalstva Dejanovići su sasvim nezavisno upravljali svojim posedima i živeli u miru. Čak su po staroj nemanjićkoj tradiciji kovali i sopstveni novac. Posle smrti despota Jovana 1378. godine, Jelenin otac Konstantin je postao gospodar svih njihovih poseda. A pošto je već dugo vremena bio udovac i nije imao muškog naslednika, tada se ponovo oženio. Nevesta mu je bila princeza Evdokija, ćerka cara Aleksija III Komnena i princeze Teodore Kantakuzin. Bila je to lepa žena, desetak godina starija od njegove kćeri. Ali ona se tada nije preselila kod Dejanovića, nego je za sve vreme svog braka samo preko leta dolazila svom suprugu u Velbužd, dok je ostatak vremena provodila u Konstantinopolju na dvoru svoje porodice, drevnog vizantijskog carskog roda Komnena.

POŠTO je velika turska vojska, tog proleća na putu za Kosovo, prelazila preko Dejanovića teritorija sa hiljadama janičara i pripadnika lake jurišne konjice u stroju i stotinama kamila u njihovoj komori, Velbužani su mogli da vide kakva je to vojna sila, a Jelenin otac Konstantin morao je da u svom stonom gradu dočeka i ugosti turskog sultana Murata i njegove vojskovođe i sinove. A pošto su u Kosovskoj bici stradali i knez Lazar i turski sultan Murat, novim sultanom je odmah potom proglašen njegov najstariji sin Bajazit, čiji vladarski nadimak je bio Ildirim, što znači „Munjeviti“. On je dodatno ograničio samostalnost Konstantinove uprave nad njegovim posedima tako što je svoje vojne posade počeo da razmešta po tvrđavama širom njegove države.


U to vreme je Jelena Dejanović sa svojih dvadeset pet godina već bila odrasla devojka, i o detaljima njene prosidbe i udaje za Vizantijskog cara Manojla II Paleologa govore romejski hroničari XV veka Sfrances i Halkonkondil, koji citiraju neke starije izgubljene izvore. No pre nego što se okrenemo njihovim zapisima, važno je pomenuti da se u prvim vekovima Istočnog rimskog carstva vizantijski samodršci nisu ženili stranim princezama, jer ih nisu smatrali dostojnim da bi mogle da postanu romejske (vizantijske) carice.


MANOJLO II SRPSKI ZET

JELENIN prosac, car Manojlo II Paleolog, još je za života svog oca cara Jovana V Paleologa bio njegov savladar, a posle očeve smrti u februaru 1391. godine je ostao sam na državnom tronu. I njegova država je u to vreme bila u vazalskom položaju prema Otomanskom carstvu, jer su joj od teritorija bile ostale samo prestonica Konstantinopolj, grad Solun i poluostrvo Peloponez. A pošto je Manojlo u četrdeset prvoj godini života još bio neženja, on je tada odlučio da zbog čvršćih veza sa srpskim pravoslavnim susedima na Balkanu zaprosi Jelenu Dejanović Dragaš, jer je ona bila iz porodice rodbinski usko povezane sa nekadašnjom moćnom srpskom dinastijom Nemanjića, a njen otac poznat kao jedan od najuglednijih srpskih velmoža postnemanjićkog doba.


FB Komentari

Miodrag Rašić

Ja sam veb i grafički dizajner, amaterski muzičar i Bloger ...

Povezano

Ostavite odgovor

Vaša adresa e-pošte neće biti objavljena. Neophodna polja su označena *